به بهانه ۱۰-۴ مهر ماه هفته جهانی سالمندان

عنوان مقاله: اصول اخلاقی در ارتباط با سالمندان

نگارش : مسعود صیادی ، معاون امور توانبخشی اداره کل بهزیستی استان

به دست آور به پیری عمر ضایع کرده  خود را                     که در شب هر چه گم شد روز روشن می توان جستن

امروزه، به دلیل بالا رفتن امید به زندگی و کاهش میزان زاد و ولد در کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته، پدیده سالمندی ۱ بیش از پیش مورد توجه است. بر این اساس، سالمندان سریعترین نرخ رشد جمعیت را در بین گروههای مختلف سنی دارند. هم اکنون، حدود دو سوم جمعیت سالمند دنیا در کشورهای در حال توسعه، مانند ایران، زندگی میکنند و پیش بینی میشود این رقم در سال۲۰۵۰ به ۸۰ درصد برسد(۱). براساس مستندات سازمان بهداشت جهانی، افراد بالای ۶۰ سال و بالاتر بهعنوان سالمند شناخته میشوند و کشورهایی که جمعیت سالمند آنها بالاتر از ۷ درصد باشد جزو کشورهای دارای جمعیت سالخورده طبقه بندی  میشوندمطابق دادههای حاصل از گزارش مرکز آمار ایران، جمعیت سالمند ایران ۳/۹ درصد در سال ۱۳۵۵ بوده است که با افزایش دو برابری به۷ / ۳  درصد، در سال ۱۳۸۵ ، رسیده است براساس گزارش سازمان ملل متحد، تعداد سالمندان ایرانی در سال ۲۰۵۰ میلادی به رقم ۲۶ میلیون و ۳۹۳ هزار نفر  (۲۶  درصد کل جمعیت) خواهد رسید که رقمی قابل توجه است.

در ایران، علی رغم وجود فرهنگ غنی که احترام به سالمندان را توصیه میکند، امروزه اصول اخلاقی در رابطه با این گروه مورد توجه جدی قرار نمیگیرد. همچنین در حیطۀ علمی، برخلاف انتظار، سالمندی و اصول اخلاقی مرتبط با آنها مورد توجه زیادی قرار نگرفته است.

دوره سالمندی ویژگیهای خاص خود را دارد. ولی آنچه مهمترین نگرانی سالمندان محسوب میشود و رابطۀ مستقیمی با افزایش سن دارد، بیماری آلزایمر  است. با توجه به این امر که؛ جمعیت سالمندان در جهان به ویژه ایران رو به افزایش است و با بالا رفتن سن، احتمال ابتلا به بیماری آلزایمر نیز افزایش مییابد، لزوم توجه به اصول اخلاقی در رابطه با این  گروه سنی نیز اهمیت چشمگیری پیدا میکند.

برخورد با سالمندان اولین قدم برای برقراری ارتباط مناسب است . هر فرد ارزش ها ، باورها و فرهنگ های خاص خودش را دارد و این نکته ای است که در ارتباط با سالمند نباید فراموش کرد. عقاید و ارزش های سالمندان امروز ، در جامعه ای کاملا متفاوت با جامعه کنونی شکل گرفته است . آنها حوادث تاریخی و شرایط اقتصادی – اجتماعی دشواری را پشت سر گذاشته اند. درک آنچه بر سالمند کنونی گذشته است برای شما ممکن است سخت باشد و تنها یک ارتباط خوب می تواند این شکاف نسلی را هموار سازد . شما می توانید با رعایت اصول و مهارت های ارتباط بین فردی ، ارتباط خوبی با سالمند برقرار کنید از جمله این ارتباط ها می توان به نشستن کنار سالمند ، صحبت کردن چهره به چهره و اختصاص وقت کافی برای او اشاره کرد که نشان دهنده علاقه مندی شما به او و یاری کردن وی می باشد.

اصول اخلاقی سازمان ملل درباره ارتباط با  سالمندان به پنج گروه عمده ، طبقه بندی شده اند. این اصول عبارتند از: خودمختاری،   مشارکت ، مراقبت ، خودسازی  و بزرگداشت.

خودمختاری:

دسترسی سالمندان به؛ خوراک، آب، سرپناه،پوشاک و مراقبتهای بهداشتی کافی. این کار باید از طریق تأمین درآمد، حمایت خانواده و اجتماع و خودیاری صورت گیرد. سالمندان باید برای کار کردن یا دسترسی به دیگر فرصتهای درآمدزا، فرصت لازم را در اختیار داشته باشند. سالمندان باید بتوانند در تعیین زمان و شیوه ترک کار، مشارکت داشته باشند. سالمندان باید به برنامه های مناسب کار آموزی و آموزشی دسترسی داشته باشند. مانند تمامی گروههای سنی سالمندان نیز باید بتوانند در فضاهایی کار کنند که ایمن بوده و با ترجیحات شخصی و تواناییهای در حال تغییر آنها سازگاری داشته باشد. سالمندان باید بتوانند تا هر زمانی که امکان داشته باشد در منزل اقامت داشته باشند.

مشارکت:

سالمندان میبایست؛ به صورت ادغام شده در جامعه بمانند و به گونه ای فعال در تدوین و اجرای سیاست هایی که بهزیستی و راحتی آنان را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار میدهد، شرکت کنند و دانش و مهارت خود را در اختیار نسلهای جوانتر قرار دهند. سالمندان باید بتوانند برای خدمت به اجتماع و خدمت داوطلبانه در موقعیتهایی متناسب با علایق و قابلیتهای خود، فرصتهایی را جستجو کنند و توانمندیهای خویش را در آن زمینه ها توسعه دهند. این گروه سنی نیز مانند هر گروه دیگر باید بتواند، جنبشها یا انجمن هایی را برای سالمندان تشکیل دهد.

مراقبت:

سالمندان باید بر اساس نظام ارزشهای فرهنگیجامعه از مراقبت و حمایت خانواده و اجتماع بهرهمند شوند. سالمندان میبایست؛ برای کمک به خود در حفظ یا بازیابی سطح بهینه سلامت بدنی، ذهنی، عاطفی و پیشگیری یا به تأخیر انداختن شروع بیماری، به مراقبتهای بهداشتی دسترسی داشته باشند. تمامی سالمندان باید برای افزایش استقلال شخصی و دریافت حمایت و مراقبت، به خدمات اجتماعی و حقوقی دسترسی داشته باشند. سالمندان باید بتوانند از سطوح مناسب مراقبت توسط مراکز حمایتی، توانبخشی و ایجاد انگیزشهای اجتماعی و روانی در یک فضای انسانی و امن بهره گیرند. سالمندان باید بتوانند به هنگام اقامت در هر سرپناهی و با هر مکان مراقبت و درمانی، از حقوق بشر و آزادیهای اساسی شامل: احترام به منزلت، اعتقادات، نیازها و زندگی خصوصی و حق اتخاذ تصمیم در مورد مراقبت بهداشتی و کیفیت زندگی خود، برخوردار باشند. سالمندان باید این امکان را داشته باشند که؛ در پی فرصتهایی برای توسعه کامل تواناییهای بالقوه خود باشند.

خودسازی:

سالمندان باید به امکانات و منابع آموزشی، معنوی، فرهنگی و تفریحی جامعه دسترسی داشته باشند. باید به سالمندان این امکان را داد که با سربلندی و امنیت زندگی کنند و از بهرهکشی و سوءاستفاده بدنی یا ذهنی در امان باشند.

بزرگداشت:

بدون درنظر گرفتن سن، جنس، پیشینه نژادی و قومی، ناتوانی و یا دیگر شرایط، باید رفتار عادلانهای با سالمندان داشت و جدا از وضعیت اقتصادیشان به آنها ارزش داده شود.

   در پیری از هزار جوان زنده دل تریم                             صد نوبهار رشک برد بر خزان ما